ಬಂಗಾರದ ಹೂವಿನ ‘ದೀವಣಿಗೆ’ ಹಬ್ಬ: ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ತಂಗಟೆ ಹೂವಿನ ಸೊಗಡು

ಹೆಗಲಿಗೊಂದು ಜೋಳಿಗೆ, ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಜಾಗಟೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ದೀಪ. ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮನೆಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಹೀಗೊಬ್ಬರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾರಿಸಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಿದ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬೊಗಸೆ ತುಂಬಾ ಹಳದಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾ, ‘ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಬಂಗಾರವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಜನಪದ ಪದಕಟ್ಟಿ ಹಾಡಿ ಹರಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವರು ಚೆಲ್ಲುವ ಆ ಹೂವು ಬೇರಾವುದೂ ಅಲ್ಲ; ಕಾಡು, ಬೆಟ್ಟ, ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಅರಳಿ ನಿಲ್ಲುವ ‘ತಂಗಟೆ ಹೂವು’. ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಅದು ಬರೀ ಕಾಡುಹೂವಲ್ಲ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬಂಗಾರದ ಹೂವು! ಇವರು ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಹೂವು ಚೆಲ್ಲಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ‘ದೀವಣಿಗೆ’ (ದೀಪಾವಳಿ) ಹಬ್ಬದ ಅಸಲಿ ಸಂಭ್ರಮ ಶುರುವಾಗುವುದು.

ದೀಪಾವಳಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂಗಟೆ ಹೂವಿನ ಅಪ್ಪಟ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವೂ ಬೆರೆತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು, ಸಿಹಿ ಹಂಚುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ, ದನಕರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಕ್ಕರೆ, ಹಿರಿಯರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.

ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುವ ಇಟ್ಟಕ್ಕಿ ಗೌಡರು

ದೀವಣಿಗೆ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮೂರು ದಿನ ಇರುವಾಗಲೇ ಕಾಡುಗೊಲ್ಲ ಸಮುದಾಯದ ‘ಇಟ್ಟಕ್ಕಿ ಗೌಡರು’ ಊರಿನ ಮನೆಮನೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಗೌಡರು ಬರುತ್ತಾರೆಂದರೆ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲಾ ಮೊದಲೇ ಅಂಗಳ ಗುಡಿಸಿ, ಸಗಣಿ ನೀರಿನಿಂದ ನೆಲ ಸಾರಿಸಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಜೋಳಿಗೆ, ಜಾಗಟೆ, ದೀಪ ಹಿಡಿದು ಬರುವ ಗೌಡರು ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ತಂಗಟೆ ಹೂವು ಚೆಲ್ಲುವುದು ಎಂದರೆ, ಊರಿಗೆ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಲು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆ.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬಂದು ಹೂವು ಚೆಲ್ಲಿ ಶುಭ ಕೋರುವ ಗೌಡರು, ಸಂಜೆ ದೀಪ ಹಿಡಿದು ಮತ್ತೆ ಮನೆಗಳತ್ತ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಮನೆಯವರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರ ಜೋಳಿಗೆಗೆ ದವಸ-ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಇಡೀ ಊರಿನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಳಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ.

ಮೊದಲು ಗ್ರಾಮದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಬುಡ್ಡೆಕಲ್ಲಿಗೆ ತಂಗಟೆ ಹೂವು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆಯೇ ಮನೆಗಳ ಬಾಗಿಲಿಗೆ, ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಈ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಅರಳುವ ಈ ಹೂವುಗಳು ಹಬ್ಬದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಡೀ ಊರಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಕಳೆ ತಂದುಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಜಾನುವಾರುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ‘ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವ’ ಸಂಭ್ರಮ

ದೀವಣಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಊರ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ‘ಇಡೂ’ ಅಥವಾ ‘ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವ’ ಆಚರಣೆಗೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಮಹತ್ವ. ಗೌಡರು ಮನೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ದೇವರಿಗೆ ಎಡೆ (ನೈವೇದ್ಯ) ತಯಾರಿಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಥ ತಯಾರಿಸಿ ರೈತರ ದನಕರುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವರ್ಷವಿಡೀ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೋಗರುಜಿನಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ರೈತರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ.

ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ನಂಬಿ ಬದುಕುವ ಈ ಜನರಿಗೆ ಎತ್ತು, ಹಸು, ಕುರಿ, ಮೇಕೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಂತೆ. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಟೆ ಹೂವು ಹರಡುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮೈಮೇಲೆ ತೀರ್ಥ ಚೆಲ್ಲುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕ್ಷೇಮ ಕೋರುವ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರೀತಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರಾದ ಪವಿತ್ರಮ್ಮ ಹೇಳುವಂತೆ, “ತಂಗಟೆ ಹೂವು ನಮ್ಮ ದೀವಣಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಜೀವ. ಗುಡ್ಡದಿಂದ ಹೂವು ಕೊಯ್ದು ತಂದು ಅಂಗಳ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹಾಕುವುದು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಉಳಿಸಿಹೋದ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ದನಕರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಅಡಗಿದೆ.”

ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ತವರಿನ ಹಬ್ಬ

ದೀವಣಿಗೆ ಎಂದರೆ ಬರೀ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರವಲ್ಲ, ಅದು ಒಡೆದ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು, ದೂರಾದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಬೆಸುಗೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆ ಸೇರಿದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತಪ್ಪದೇ ತವರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ವಿದೇಶ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವರು, ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು ಎಲ್ಲರೂ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಹುಟ್ಟೂರಿನ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರು, ಬಾಲ್ಯದ ಗೆಳತಿಯರು, ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರವನ್ನು ದುಪ್ಪಟ್ಟುಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದೀವಣಿಗೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದೆ, ಇಡೀ ಊರನ್ನೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವಾಗಿಸುವ ಅಪ್ಪಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಬದಲಾದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮಾಸದ ಪರಂಪರೆ

ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನರಕಾಸುರನ ವಧೆಯಾದ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ಹಾಗೂ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ನೆನಪಿನ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಭಾಗ. ಆದರೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದೇಸಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ.

“ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೀಪಾವಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬವಾದರೆ, ನಮಗೆ ದೀವಣಿಗೆ ಆಚರಣೆಯೇ ಬೇರೆ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಿಡದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗೌಡರ ಮಹಲಿಂಗಪ್ಪ.

ಇಂದು ಕಾಲ ಎಷ್ಟೇ ಬದಲಾದರೂ, ಆಧುನಿಕತೆ ಎಷ್ಟೇ ಬೆಳೆದರೂ ದೀವಣಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸೆಳೆತ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ದೀಪಗಳ ಸಾಲಿನ ನಡುವೆ ತಂಗಟೆ ಹೂವಿನ ಹಳದಿ ರಂಗು, ಜಾಗಟೆಯ ನಾದ, ಗೌಡರ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೊಸ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಿವೆ.

(ಭಾವಸಿಂಚನ ಓದುಗರೇ, ನಿಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹೇಗೆಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ? ಕಾಮೆಂಟ್ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ!)